Afryka słynie z silnych więzów rodzinnych. Dla Afrykańczyka rodzina jest czymś najważniejszym. Bez rodziny nie mógłby on żyć ani funkcjonować, ani poznać swojej tożsamości. Rodzina to wszystko, co posiada. Pojęcie rodziny w Afryce ma dużo szerszy znaczenie niż w Europie.

Dla mieszkańca Afryki rodzina to jego plemię, klan, kuzyni, rodzeństwo, rodzice, babcie, dziadkowie, jak również rodzina współmałżonka. Nawet przypadkowo spotkana po raz pierwszy osoba może stać się osobą bliską. Wystarczy, że udowodni więzy rodzinne, nawet tak zwane po polsku: „siódma woda po kisielu”.

Społeczność Gabonu

Gabon jest krajem położonym w Afryce równikowej, sąsiaduje z Gwineą Równikową, Kamerunem i Kongo Brazzaville. Powierzchnia Gabonu sięga 267.667 a żyje tu około 1.454.867 obywateli. Ten francusko-języczny kraj składa się z wielu grup etnicznych takich jak np. Fang, Punu, Miene, Echira, Sekiani, Ndzebi i wiele innych. Jest ich ponad 40. Najliczniejszą grupą jest plemię Fang. Większość Gabończyków uważa się za chrześcijan, jednak wielu z nich praktykuje kult Bwiti. Pozostała cześć populacji Gabonu to wyznawcy Islamu. Spośród wszystkich chrześcijan kościół katolicki jest najliczniejszy, po nim jest kościół protestancki, jest także dużo sekt o charakterze judeochrześcijańskim. O tym kto należy do jakiej wiary decyduje szef rodu. Zazwyczaj cała rodzina, przynajmniej ta najbliższa, należy do tego samego wyznania. Zdarzają się również sytuacje, że członkowie jednej rodziny należą do rożnych grup wyznaniowych. Szef rodziny decyduje nie tylko w sprawach wiary, ale praktycznie on podejmuje decyzje o wszystkim, począwszy od spraw drobnych do spraw życiowych wielkiej wagi, np. małżeństwo.

Małżeństwo

Gdy mężczyzna wyraża pragnie ożenienia się, musi wynegocjować zgodę oraz warunki zawarcia kontraktu małżeńskiego ze strony szefa rodziny przyszłej żony. Przebiega to następująco. Narzeczony przychodzi do domu narzeczonej wraz z reprezentantami swojej rodziny. Wszyscy są ubrani w jednakowe stroje. Przyszła żona i jej rodzina mają również jednakowe ubrania. Gdy szef rodziny kandydatki do małżeństwa stwierdzi, że kandydat zapłacił odpowiednia sumę, kobiety reprezentujące jej rodzinę prowadza ją do wnętrza domu. Tam przebiera się w strój rodziny kandydata. Następnie nowa rodzina ją przejmuje i prowadzi do niego i od tego momentu są mężem i żoną. W ten sposób przebiega ślub tradycyjny. Najczęściej po nim następuje ślub cywilny. Podczas tego ślubu określa się w dokumentach czy związek jest poligamiczny czy monogamiczny. W pierwszym przypadku mężczyzna może posiadać wiele żon. Przez katolików ślub kościelny jest traktowany jako zaangażowanie i poświęcenie całego siebie, dla jednej osoby na całe życie. W Gabonie jest niewiele osób, które się na to decydują. Ślub kościelny zawierają zazwyczaj osoby zaawansowane w latach, w podeszłym wieku.

Ślub tradycyjny, cywilny czy religijny jest ważnym wydarzeniem i wielkim świętem całej rodziny. Jego przygotowanie wymaga posiadania odpowiednich środków finansowych. Wielu młodych ludzi na to nie stać. Decydują się więc żyć razem bez węzła małżeńskiego. Nastolatkowie w wieku szkoły średniej a czasem podstawowej stają się już rodzicami. W takiej sytuacji życiowej szeroko rozumiana rodzina może im przyjść z pomocą. Szef może wybrać osobę z rodziny, która zajmie się wychowaniem dzieci nieletnich rodziców.  W ten sposób młoda matka może kontynuować swoją edukację. Widzimy w tym szacunek i odpowiedzialność za każde poczęte życie.

Osoby, które w rodzinie mają lepsze stanowiska pracy, a tym samym lepszą sytuację finansową czują się odpowiedzialni za pomoc biedniejszym członkom rodziny. Stan kapłański uważany jest najczęściej jako awans społeczny. Księża, bracia i siostry zakonne są postrzegani, jako źródło wsparcia nie tylko duchowego dla uboższych kuzynów. Jest dużo kandydatów do stanu kapłańskiego. W gabońskiej wspólnocie kapucyńskiej mamy na ten czas jednego postulanta.

Zmarli 

Członkowie rodziny to nie tylko ci żyjący, ale także zmarli. O nich nie można w żadnym wypadku zapomnieć. Pamięć o zmarłych wyraża się w wieloraki sposób. Najbardziej znanym sposobem uczczenia zmarłych jest „retret de dei”, czyli „zakończenie żałoby” – kilkudniowe  czuwanie na cześć zmarłego lub wielu zmarłych z rodziny. Najczęściej odbywa się w rocznicę śmierci. Jest to wielkie święto, w którym uczestniczy cała rodzina i zaproszeni goście. Wszyscy członkowie rodziny angażują sie w jego przygotowanie. Na taką uroczystość trzeba przygotować żywność, napoje, zakupić taki sam materiał na koszule dla mężczyzn a dla kobiet na sukienki. Katolicy zamawiają specjalną Mszę Św., po której zaprasza się księdza by pobłogosławił dom i groby znajdujące sie na jego terenie. Następnie urządza się uroczysty posiłek. W niektórych rodzinach jest zwyczaj, że zanim rozleje sie napoje gościom, pierwszą kroplę wylewa się na ziemię przodkom.

Rodzina gabońska jest silna więzami międzypokoleniowymi, które rozciągają się także na życie pozagrobowe. Przodkowie nadal uczestniczą w życiu rodziny, tym bardziej, że ich groby znajdują się na terenie domostwa. Jest to rodzina zhierarchizowana, na czele której stoi szef rodu, któremu wszyscy okazują cześć i posłuszeństwo. Rodzina ta zasadniczo opiera się na instytucji małżeństwa. Tradycyjnie jest to małżeństwo poligamiczne. Kościół walczy z taką sytuacją podkreślając wartość i nierozerwalność małżeństwa monogamicznego. Wielu młodych ludzi nie zawiera jednak żadnego małżeństwa, co rodzi wiele problemów. Duża rodzina gabońska jednak często toleruje taką sytuację i nie widzi w tym żadnego problemu.

Br. Daniel Stelmaszek OFMCap